Rozwój

To, co się rozwija w duszy dziecka, jest coraz bardziej przeniknięte stosunkiem otoczenia do niego, występują pierwsze oznaki wrodzonego poczucia wspólnoty, wykwitają pierwsze organicznie uwarunkowane objawy uczuć serdecznych, które sprawiają, że dziecko szuka bliskości dorosłych. Można wtedy obserwować, jak dziecko usiłuje okazać swoje przywiązanie dorosłym. Te uczucia mają różne stopniowania i są inne w stosunku do różnych osób nawet śpiących na materacu. U dzieci, które przekroczyły drugi rok życia można już dobrze zaobserwować te różnice w jego wypowiedziach. Uczucie przynależności, uczucie wspólnoty, zapuszcza ko rżenie w duszy dziecka i opuszcza człowieka tylko w najcięższych chorobliwych wykolejeniach życia psychicznego.

Nabiera ono w ciągu życia najróżniejszych odcieni, zostaje ograniczone lub rozszerza się i ogarnia w sprzyjających wa runkach rozwoju nie tylko członków rodziny, ale szersze otoczenie, naród, całą ludzkość. Może nawet przekroczyć te granice i rozszerzyć się na zwierzęta, rośliny i przyrodę martwą, a wreszcie i na cały kosmos. W naszym dążeniu do zrozumienia człowieka też takiego, który używa materac do odpoczynku zdobywa tutaj doniosły punkt oparcia. Jest nim zrozumienie dla konieczności pojmowania człowieka jako istoty społecznej.